Tütünle mücadele politikaları Türkiye gündeminde yeniden sıcak bir başlık haline gelirken, Cumhurbaşkanlığı Sağlık Politikaları Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder’den dikkat çeken bir açıklama geldi. Sigaranın hem halk sağlığına hem de ekonomiye verdiği zarara dikkat çeken Ergüder, “Bir paket sigara 300 TL olmalı” önerisinde bulundu. Gerekçesini ise uluslararası standartlara dayandırdı.
Ergüder’e göre sigaranın yıllık ekonomik maliyeti yalnızca sağlık harcamalarıyla sınırlı değil. İş gücü kaybı, erken ölümler ve diğer dolaylı etkilerle birlikte bu yük katlanarak büyüyor. Sigaranın topluma olan bu çok boyutlu maliyeti ise, fiyat politikalarının yeniden masaya yatırılmasını kaçınılmaz kılıyor.
Tütün Kullanımının Türkiye’ye Maliyeti: Yılda 24 Milyar Dolar
Prof. Dr. Toker Ergüder’in paylaştığı veriler, sigaranın Türkiye ekonomisi üzerindeki etkilerini gözler önüne seriyor. Ergüder’e göre tütün kullanımının yalnızca doğrudan maliyeti bile yıllık yaklaşık 24 milyar dolar seviyesinde. Bu tutarın içine, tedavi giderleri, sağlık sistemine binen yük ve üretkenlik kayıpları dahil.
Üstelik bu tabloya dolaylı etkiler de eklendiğinde, örneğin erken ölümler ve iş gücü kayıpları gibi, ortaya çok daha büyük bir maliyet çıkıyor. Bu nedenle sigarayla mücadelenin sadece bir halk sağlığı meselesi değil, aynı zamanda ciddi bir ekonomik zorunluluk olduğunu vurgulayan Ergüder, fiyat politikalarının yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini belirtti.
"Fiyat Artışı Tüketimi Azaltıyor, Kamu Gelirlerini Artırıyor"
Türkiye’nin 2008-2012 yılları arasında uyguladığı fiyat odaklı tütünle mücadele stratejisini hatırlatan Ergüder, bu dönemde sigara tüketiminin %14 oranında azaldığını ve kamu gelirlerinin arttığını söyledi. Bu örnek, fiyat artışlarının yalnızca sağlık açısından değil, ekonomik fayda bakımından da etkili olduğunu gösteriyor.
Ergüder’e göre, sigara fiyatlarındaki her %10’luk artış, tüketimde %8 civarında düşüş sağlıyor. Ancak 2013 sonrası dönemde bu politika terk edildi ve sigara fiyatları satın alma gücüne göre düşük kaldı. Bu da caydırıcılığı zayıflattı.
“Sigara, 5 Litre Benzin Fiyatına Eşit Olmalı”
Dünya genelinde kabul gören bir karşılaştırmayı gündeme getiren Prof. Dr. Ergüder, sigara fiyatlarının enerji fiyatlarıyla orantılı olması gerektiğini dile getirdi. Uluslararası uygulamalara göre, bir paket sigara fiyatı ortalama 5 litre benzin fiyatına eşit olmalı. Türkiye’de güncel akaryakıt fiyatlarına göre bu hesaplama yapıldığında, bir paket sigaranın taban fiyatı yaklaşık 300 TL’ye denk geliyor.
Bu öneri, toplumda geniş yankı uyandırabilecek nitelikte. Ancak önerinin uygulanabilirliği ve toplumsal etkileri önümüzdeki dönemde tartışılmaya devam edecek gibi görünüyor.
"Enflasyon ve Kaçakçılık Endişeleri Abartılıyor"
Tütün ürünlerine yapılan zamların enflasyonu tetiklediği ya da yasa dışı ticareti artırdığı yönündeki eleştirilere de yanıt veren Ergüder, bu iddiaların bilimsel verilere dayanmadığını söyledi. 2002-2019 dönemini kapsayan analizlerinde sigara fiyatları ile genel enflasyon arasında anlamlı bir ilişki kurulamadığını belirtti.
Kaçakçılık riskine karşı ise etkili denetim mekanizmalarının devreye alınması gerektiğini vurgulayan Ergüder, doğru uygulamalarla bu riskin en aza indirilebileceğini savundu.