Tarım ve Orman Bakanlığınca hazırlanan “İstilacı Yabancı Türlerin Girişinin ve Yayılmasının Önlenmesi ile Yönetimi Hakkında Yönetmelik”, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelikle birlikte, biyolojik çeşitlilik üzerinde baskı oluşturan, ekosistem dengesini bozan ve ekonomik kayıplara yol açabilen istilacı yabancı türlere karşı daha sistemli bir mücadele süreci başlatıldı. Düzenleme, bu türlerin ülkeye kasıtlı ya da kasıtsız girişinin engellenmesini, yayılım yollarının belirlenmesini ve etkin bir yönetim mekanizmasının kurulmasını öngörüyor. Ayrıca bilimsel değerlendirmeye dayalı bir liste oluşturularak riskli türlerin kontrol altına alınması hedefleniyor.
ULUSAL İSTİLACI YABANCI TÜRLER LİSTESİ OLUŞTURULACAK
Yönetmelik kapsamında, istilacı yabancı türlerin belirlenmesi amacıyla Ulusal İstilacı Yabancı Tür (UİST) Listesi oluşturulacak. Bu liste düzenli aralıklarla güncellenecek ve bilimsel veriler doğrultusunda şekillendirilecek. Bir türün listeye dahil edilebilmesi için, ülke sınırları içinde yabancı tür olduğunun bilimsel ve teknik kanıtlarla ortaya konulması gerekecek.
Ayrıca türün mevcut çevresel koşullarda ve öngörülen iklim değişikliği senaryolarında karasal ya da sucul ortamlarda yaşayabilir popülasyon oluşturma kapasitesi, yayılma potansiyeli ve çevreye uyum durumu dikkate alınacak. Liste; Sucul İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubu ile Karasal İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubu tarafından hazırlanacak ve nihai karar için Ulusal İstilacı Yabancı Türler Komisyonuna sunulacak. Komisyonun onayladığı liste, Bakanlığın internet sitesinde yayımlanacak.
RİSK DEĞERLENDİRMESİ VE YASAKLAR
UİST Listesi’nin belirlenmesi sürecinde kapsamlı bir risk değerlendirmesi yapılacak. Türlerin taksonomik kimliği, dünyadaki istila geçmişi, doğal ve potansiyel yayılış alanları ile oluşabilecek ekonomik ve ekolojik zararların maliyeti değerlendirilecek. Böylece yalnızca potansiyel tehdit oluşturan türlerin listeye alınması sağlanacak.
Listeye giren istilacı yabancı türlerin ülkeye kasıtlı şekilde transit taşınması ya da ülke sınırları içine sokulması yasak olacak. Bu türler kapalı muhafaza dahil hiçbir ortamda bulundurulamayacak, üretilemeyecek, yetiştirilemeyecek ve ticarete konu edilemeyecek. Satış, takas ve kullanım da yasak kapsamında yer alacak. Söz konusu türler yalnızca imha amacıyla özel tesislere taşınabilecek.
Bununla birlikte, bilimsel ve tıbbi çalışmalar kapsamında üniversiteler, araştırma enstitüleri ve ilgili kamu kurumlarına Komisyon kararıyla izin verilebilecek. Üstün kamu yararı ve zaruret bulunması halinde ise danışma gruplarının uygun görüşü doğrultusunda istisnai faaliyet izni verilebilecek.
ACİL EYLEM PLANLARI VE İZLEME SİSTEMİ
Yönetmelik, olası kaçış veya yayılma durumlarına karşı acil eylem planlarının hazırlanmasını da öngörüyor. Bu planlar teknik danışma grupları tarafından hazırlanacak ya da hazırlattırılacak ve Komisyon onayına sunulacak. Kaçma ya da yayılma tespit edildiğinde planlar derhal devreye alınacak.
UİST Listesi’nin kabul edilmesinden sonraki 18 ay içinde, bu türlerin ülkeye giriş ve yayılma yollarına ilişkin kapsamlı bir analiz yapılacak. Türlerin miktarı, geliş yolları ve oluşturabilecekleri muhtemel zararlar dikkate alınarak öncelikli risk alanları belirlenecek.
Öte yandan Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, listenin yayımlanmasının ardından 36 ay içinde istilacı yabancı türlerin tespiti ve izlenmesine yönelik bir sistem kuracak. Araştırma ve izleme çalışmalarıyla elde edilen veriler kayıt altına alınacak. Gerekli görülmesi halinde bu türlerin kontrol altına alınması için imha önlemleri de uygulanabilecek.