2023 yılında ilk kez gündeme gelen ve kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak anılan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD), 2026 itibarıyla hayata geçiyor. Sistemin amacı, geliri belirli bir eşik değerin altında kalan haneleri destekleyerek, yaşam standartlarını asgari düzeyin üzerine taşımak. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ortaklaşa yürüttüğü çalışmalarla son hali verilen sistem, önümüzdeki aylarda pilot illerde başlatılacak.
GETAD Sistemi Nasıl İşleyecek?
Pilot uygulamayla başlayacak olan vatandaşlık maaşı sistemi, her il ve ilçeye özel olarak belirlenen “eşik gelir” üzerinden işleyecek. Yani, bir hanenin toplam geliri o bölgeye göre belirlenen eşik değerin altındaysa, sistem devreye girecek. Hanede çalışan olup olmamasına bakılmaksızın destek sağlanacak.
Destek kalemleri ise sadece nakit ödemeyle sınırlı değil. Kira, gıda, enerji ve ısınma giderlerini kapsayan esnek bir model oluşturuluyor. Böylece ailelerin yaşadığı coğrafi koşullar ve ekonomik durum dikkate alınarak kişiye özel yardım paketleri hazırlanabilecek.
Vatandaşlık Maaşı Ne Kadar Olacak?
Sistemde en çok merak edilen konu ise yardım tutarları. Kulislere göre, asgari ücret sistemin temel referans noktası olacak. Hane geliri asgari ücretin altındaysa, bu gelirin tamamlanması hedefleniyor. Yani her eve en az bir asgari ücret düzeyinde gelir sağlanması planlanıyor.
Ancak bu miktar, yaşanılan bölgeye göre değişkenlik gösterecek. Örneğin büyükşehirlerde kira desteği daha yüksek tutulabilirken, soğuk illerde ısınma desteği ön planda olacak. Böylece ihtiyaçlar doğrultusunda daha adil bir dağılım sağlanması amaçlanıyor.
Hangi Bölgelerde Başlayacak?
GETAD sistemi öncelikle seçilecek birkaç il ve ilçede pilot olarak uygulanacak. Ailelerin gelir durumu, barınma koşulları ve yaşanılan bölgedeki ekonomik yapı analiz edilerek pilot bölgeler belirlenecek. Buradan elde edilen verilerle sistemin genel uygulanabilirliği test edilecek.
Pilot uygulamanın ardından, 2027 yılı itibarıyla sistemin tüm Türkiye’ye yayılması hedefleniyor. Bu doğrultuda bölgesel farklar dikkate alınarak yardım türleri çeşitlendirilecek ve gelir eşitsizliğiyle mücadelede yeni bir dönem başlayacak.
Sistemin Getirdikleri Yapısal Bir Sosyal Reform
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, TBMM Genel Kurulu’nda yaptığı açıklamada GETAD sisteminin sadece bir yardım programı olmadığını, aynı zamanda yeni bir sosyal politika anlayışı taşıdığını vurguladı. Yılmaz, “İstihdamdan caydırmayacak, ama gelir eşitsizliğini azaltacak. Sosyal yardım alanında yapısal bir reformdan söz ediyoruz,” ifadelerini kullandı.
Sistem devreye girdiğinde hem mevcut sosyal yardımlar sadeleşecek hem de yardımlar daha sistematik bir yapıya kavuşacak. Ayrıca uygulamanın tam olarak hayata geçebilmesi için gerekirse yasal düzenlemelere de gidilecek.
