Memur ölüm aylığı ve dul aylığı konusunda en çok merak edilen başlıklardan biri olan yabancı uyruklu eşlerin hak sahipliği, 5434 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun kapsamında farklı şartlara bağlı olarak değerlendiriliyor.
5434 SAYILI KANUNDA MEMUR ÖLÜM AYLIĞI VE MÜTEKABİLİYET ŞARTI
5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamında memur ölüm aylığı bağlanmasında yabancı uyruklu eşler için bazı sınırlayıcı hükümler bulunuyor.
Kanunun Ek Madde 59 hükmüne göre, Türk vatandaşlarıyla evli yabancı uyruklu eşlere Türkiye’de ikamet etme şartı ve mütekabiliyet esası dikkate alınarak dul aylığı bağlanabiliyor.
Bu kapsamda 5434 kapsamında dul aylığı için en kritik unsurlar şunlar oluyor:
Türkiye’de ikamet şartı
Mütekabiliyet (karşılıklılık) ilkesi
Sosyal güvenlik sözleşmesi hükümleri
Yabancı uyruklu eşin kayıt durumu
Ayrıca, ülkeler arası sosyal güvenlik sözleşmesi varsa mütekabiliyet şartı yerine doğrudan sözleşme hükümleri uygulanabiliyor.
5434 KAPSAMINDA EN KRİTİK NOKTA: İKAMET VE MÜTEKABİLİYET
Dul aylığı bağlanmasında en belirleyici unsurun Türkiye’de ikamet olduğu dikkat çekiyor.
Ayrıca mütekabiliyet şartı gereği, yabancı eşin ülkesinde benzer bir uygulama bulunmaması durumunda, Türkiye’de ikamet edilse dahi memur ölüm aylığı hakkı doğmayabiliyor.
Bu durum özellikle yabancı uyruklu eş hakları açısından en sık tartışılan konular arasında yer alıyor.
5510 SAYILI KANUNDA YABANCI UYRUKLU EŞE DUL AYLIĞI
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında ise tablo daha farklı.
5510 kapsamında dul aylığı, yabancı uyruklu eşler için herhangi bir vatandaşlık şartı ya da ikamet zorunluluğu aranmadan bağlanabiliyor.
Bu sistemde temel kriterler:
Eşin nüfus kayıt sisteminde yer alması
Vefat eden sigortalının 5510 kapsamında olması
Hak sahipliği şartlarının karşılanması
Buna göre memur ölüm aylığı 5510 sistemi içinde daha esnek bir yapıya sahip bulunuyor.
5510 KAPSAMINDA ŞART ARANMIYOR
5510 sayılı kanunda dikkat çeken en önemli detay, yabancı uyruklu eş için:
Vatandaşlık şartı
İkamet şartı
Cinsiyet ayrımı
gibi herhangi bir kısıtlamanın bulunmaması oluyor.
Bu nedenle dul aylığı hakkı, yalnızca nüfus kaydındaki eşlik durumuna göre değerlendiriliyor.
SONUÇ: İKİ FARKLI KANUN, İKİ FARKLI DUL AYLIĞI UYGULAMASI
Genel değerlendirmeye göre:
5434 sayılı Kanun kapsamında: mütekabiliyet, ikamet ve sosyal güvenlik sözleşmeleri belirleyici oluyor
5510 sayılı Kanun kapsamında: yabancı uyruklu eşler için daha geniş ve şartsız bir hak sahipliği sistemi uygulanıyor
Bu nedenle memur ölüm aylığı ve dul aylığı konusunda hangi kanuna tabi olunduğu, yabancı uyruklu eşin hak kazanıp kazanmayacağını doğrudan belirliyor.
